Interview met Jos van Veldhoven over Matthaus Passion
Aankomend voorjaar kunt u in de Grote Kerk in Naarden weer genieten van het beroemde oratorium van Johann Sebastian Bach: De Matthäus-Passion. Deze uitvoering zal echter geheel anders zijn dan u bent gewend. Artifex sprak hierover met Jos van Veldhoven, dirigent en artistiek leider van De Nederlandse Bachvereniging, exclusief in zijn huis in Utrecht.
Achtergrond
Jos van Veldhoven (‘s-Hertogenbosch, 1952) studeerde muziekwetenschap aan de Rijksuniversiteit in Utrecht en koor- en orkestdirectie aan het Koninklijk Conservatorium te Den Haag. Sinds 1983 is hij als artistiek leider verbonden aan De Nederlandse Bachvereniging en geeft hij regelmatig uitvoeringen van de grote werken van Johann Sebastian Bach (1685 – 1750), zowel in binnen- als buitenland.
Zoals ieder jaar verzorgt De Nederlandse Bachvereniging een uitvoering van de Matthäus-Passion in de Grote Kerk in Naarden, een bijzondere traditie die al lange tijd in stand wordt gehouden. Van Veldhoven vertelt: “In Naarden is men al in 1922 begonnen met het uitvoeren van die Passies, dus dat is een bijna 100 jaar oude traditie. Met name als hetzelfde stuk elk jaar wordt uitgevoerd, dan heeft dat eigenlijk alle ingrediënten in zich om te verstarren en tot iets te worden wat heel erg voorspelbaar is.â€
Om die reden bedenkt De Nederlandse Bachvereniging ieder jaar een nieuwe invalshoek voor de uitvoering. “Mensen die vaak naar Naarden komen zijn eigenlijk wel van ons gewend dat het van jaar tot jaar enigszins anders klinkt. We hebben allerlei veranderingen met bezetting gehad, ieder jaar is er wel een nieuwe invalshoek. Men weet dus wel dat De Nederlandse Bachvereniging de traditie verder ontwikkelt om ervoor te zorgen dat we niet stilstaan met denken.â€
Kunt u ons vertellen wat de komende uitvoering van de Matthäus-Passion in Naarden zo bijzonder maakt?
“Wat volgend jaar anders is dan de jaren hiervoor, is dat ik heb besloten om de twee groepen die de Matthäus-Passie uitvoeren, een beetje uit elkaar te zetten, zodat je een veel ruimtelijker effect krijgt. Op die manier komt een deel van het publiek dus letterlijk tússen de twee podia in te zitten. En omdat de mensen dichter bij een deel van de uitvoering komen te zitten, krijg je ook een soort identificatie met de musici van dat podium. Dat is heel erg goed voor de muziek en voor de communicatie binnen de muziek. Eigenlijk zou je wensen dat de mensen allemaal in een kleine kring om de musici zitten en dan contact kunnen maken, maar dat gaat vaak niet vanwege de grote aantallen. Deze ruimtelijke opstelling helpt dus om beter contact met de luisteraar te maken.â€
Deze ruimtelijke opstelling is overigens niet nieuw. In de tijd van Bach werden koren veelvuldig uit elkaar geplaatst. “Dankzij beschrijvingen van uitvoeringen uit die tijd weten we vrij nauwkeurig hoe deze plaatsvonden. Het is dus heel bijzonder dat je tijdens deze uitvoering iets terughoort van hoe het waarschijnlijk heeft gewerkt in de tijd van Bach.â€
Vroeger versus heden
“Een belangrijk verschil is dat de passie vroeger onderdeel was van de kerkdienst. De musici waren niet in beeld, die zaten boven in galerijen. Vandaag de dag is dat anders; waar vroeger het altaar stond in de kerk, zitten nu de musici. Tegenwoordig staan ze vol in de spotlight.â€
Van Veldhoven licht toe waarom de ruimtelijke opstelling nu niet vaak meer voorkomt: “De meeste zalen in Nederland zijn vaak niet gebouwd voor dit soort opstellingen. Het heeft dus vooral te maken met de fysieke vorm van concertzalen en ook van veel Nederlandse kerken. Onze kerken, met name de gotische kerken, zijn typisch gebouwd met een centrale plek waarop je georiënteerd bent. Dan zijn er geen galerijen en is er dus ook geen mogelijkheid om mensen daartussen te zetten.â€
Des te unieker dus dat mensen dit concert kunnen bijwonen. Kunt u nog een reden geven waarom mensen deze uitvoering echt niet mogen missen?
“Simpelweg omdat het uniek zal zijn. Het zal nooit meer terugkomen. Dus als je het mist heb je het niet gehoord en zul je het ook nooit meer horen. De unieke gebeurtenis van zo’n concert, daar moet je eigenlijk bij zijn. Dat is iets eenmaligs. Dat hoor je van de musici, maar dat hoor je ook van het publiek. Mensen ervaren dat echt zo: de timing, de sfeer. Er gebeurt iets eenmaligs op zo’n moment wat gewoon niet te herhalen is.â€
Wilt u dit unieke concert bijwonen? Kijk dan HIER
